Santiago de Compostela, 28 de setembro de 2026

O presidente da Xunta, Alfonso Rueda, informou de que o Consello aprobou hoxe o Plan Integral para a mellora da prevención, o benestar laboral e a reincorporación saudable ao traballo en Galicia 2026-2029, unha folla de ruta “pioneira en España”, froito do acordo acadado no marco do Diálogo Social entre o Goberno galego, o sindicato UGT-Galicia e a Confederación de Empresarios de Galicia. “Implicará un investimento de 45 millóns de euros para poñer en marcha case 40 medidas”, resaltou.

Deste xeito Galicia dá un paso adiante ao ser a primeira comunidade en contar cun instrumento destas características e sitúase á vangarda na prevención e no benestar laboral ao tempo que avanza cara a un modelo máis áxil, coordinado e eficiente na xestión das incapacidades temporais, unha realidade cun notable impacto na produtividade e no conxunto da economía galega.

O presidente lembrou o dereito dos traballadores a estar de baixa ata a súa recuperación, pero recoñeceu que é preciso atallar unha situación “que ten causas, consecuencias e que lastra a calidade laboral de moitos centros de traballo”. Nesta liña, o conselleiro de Emprego, Comercio e Emigración, José González, incidiu en que “Galicia ocupa a segunda posición de España en ausencias ao traballo, o que ten un custe de 2.000 millóns de euros ao ano”.

Rueda lembrou que o novo Plan ten como eixos fundamentais “a prevención, a axilización dos trámites no eido sanitario e a corresponsabilidade de traballadores e empresas”. “Vai supoñer máis medios, máis coordinación e máis acompañamento para que o sistema funcione mellor”, engadiu o conselleiro.

O Plan aposta pola prevención, a mellora dos procedementos administrativos e a coordinación entre todos os axentes implicados como pancas para reducir as ausencias ao traballo evitables —debidas a causas corrixibles— respectando sempre tanto aos dereitos das persoas traballadoras como o criterio clínico dos profesionais da saúde. En concreto, o Plan desprega un paquete de 37 medidas concretas en materia de prevención, benestar laboral, atención sanitaria e reincorporación saudable, cunha aposta decidida por avanzar, sempre máis aló dos mínimos que establece a lexislación vixente, na mellora das condicións e do clima laboral, no reforzo da capacidade do sistema público de saúde e na coordinación.

Unha parte central do Plan actúa sobre as causas evitables das ausencias nas que é posible intervir para previr e reducir o número de baixas: as condicións de traballo, a organización, a prevención e o benestar físico e mental. Neste marco, inclúe, tal e como anunciou o conselleiro de Emprego, “a aprobación da Estratexia de Benestar Laboral de Galicia” —actualmente en proceso participativo— e reforza o Instituto de Seguridade e Saúde Laboral de Galicia (Issga) como organismo técnico de referencia, intensificando a prevención, especialmente nos trastornos musculoesqueléticos e nos riscos psicosociais, sen menoscabo das actuacións fronte á sinistralidade, as enfermidades profesionais ou os riscos asociados aos cambios tecnolóxico e climático.

Apoios a pemes, microempresas e autónomos

O Plan adapta tamén as súas medidas á realidade do tecido produtivo galego, con especial atención ás pemes, microempresas e persoas autónomas. Así, habilitaranse axudas para investimentos en equipamento ergonómico —sempre tras unha avaliación previa que xustifique a necesidade— e poñerase en marcha o programa Coida Peme, que —sen substituír en ningún caso as obrigas legais das empresas en materia de prevención— facilitará servizos de atención psicolóxica e musculoesquelética de xeito permanente para todo o persoal, con acceso voluntario e plenamente confidencial. Tamén “haberá axudas para que microempresas e autónomos contraten substitutos” durante incapacidades temporais de longa duración, co fin de manter a actividade e facilitar a reincorporación, e financiaranse ferramentas, equipamentos e adaptacións para facer viable a volta ao posto de traballo, indo máis aló das obrigas legais vixentes.

Outra das principais novidades será converter Galicia na primeira comunidade autónoma en impulsar un mecanismo piloto de acompañamento á reincorporación tras unha baixa, orientado a facilitar unha volta saudable e evitar recaídas. Para iso, crearase a figura do coordinador ou coordinadora de reincorporación, que acompañará voluntariamente a persoa traballadora e facilitará a coordinación coa empresa e o servizo de prevención, sen acceder á historia clínica nin interferir nas decisións dos profesionais sanitarios. Finalmente, crearase a Fiestra Única Galega de Saúde Laboral e Apoio á Reincorporación Saudable, un servizo público gratuíto que ofrecerá diagnóstico preventivo, asesoramento, orientación, tramitación acompañada das axudas, formación e apoio específico nos procesos de reincorporación.

Xa no ámbito da corresponsabilidade e do uso responsable do sistema de protección, o Plan prevé o envío dunha carta —de carácter divulgativo— de dereitos e deberes durante a incapacidade temporal que establece un compromiso bidireccional, tanto do que pode esperar a persoa — dereitos, prazos, citas, apoios, confidencialidade e reincorporación— como dos seus deberes. Paralelamente, prevé un protocolo específico fronte a posibles abusos da incapacidade temporal, sempre baseado en indicios obxectivos e valoración individualizada, con garantías para evitar a estigmatización das persoas en situación de baixa e actuando tamén fronte a posibles prácticas empresariais contrarias á normativa.

A coordinación e avaliación de todo o Plan apoiaranse en tres instrumentos: a Mesa galega permanente de coordinación operativa, o Observatorio galego de benestar laboral e incapacidade temporal e unha Comisión de seguimento tripartita —con Xunta, UGT-Galicia e CEG—, encargada de velar polo cumprimento dos seus indicadores.

Medidas no ámbito sanitario

Estas actuacións compleméntanse con medidas no eido sanitario, “para reforzar e mellorar a atención aos pacientes de baixa”, indicou Rueda.. Cómpre lembrar que a Consellería de Sanidade puxo en marcha, en agosto de 2024, un Plan de mellora da xestión e control da incapacidade temporal, con diversas medidas en beneficio dos pacientes e dos profesionais médicos.

Este plan ten como finalidade apoiar aos profesionais que xestionan e controlan os procesos de incapacidade temporal, principalmente os médicos de primaria e o persoal inspector, e, ademais, acadar unha pronta recuperación das persoas traballadoras.

No marco deste plan, estanse a desenvolver distintas medidas que se foron implementando progresivamente. Unha delas é a emisión de partes de baixa por parte dos servizos de admisión dos hospitais, para o caso dos pacientes ingresados e cunha cirurxía programada. Coa finalidade de apoiar aos profesionais da inspección médica no seu labor, a Consellería de Sanidade tamén reforzou recentemente a inspección médica do sistema de saúde de Galicia, incorporando 18 novos profesionais.

Está previsto que, neste ano, a Consellería de Sanidade conte con unidades especializadas de consulta para os procesos de maior incidencia, en particular, no referente a patoloxías músculo-esqueléticas e psiquiatría menor; tamén se prevé a incorporación da historia laboral á historia clínica para optimizar diagnósticos e tratamentos; ou medidas para reducir a carga de traballo dos sanitarios e evitar desprazamentos innecesarios aos pacientes.

Estas actuacións buscan contribuír a reducir cargas administrativas e axilizar os procesos asistenciais, sempre baixo o criterio clínico dos profesionais sanitarios e no marco tanto da Reforma da Atención Primaria —que se aprobará proximamente— como das medidas incluídas no Plan estratéxico de Saúde Mental 2026-2030, xa aprobado.

Trátase dunha serie de medidas, que se seguirán potenciando, encamiñadas a mellorar a xestión e control da incapacidade temporal, respectando, sempre, e como non podía ser doutro xeito, o feito de que a indicación da incapacidade temporal e a súa alta son decisións clínicas que deben estar soportadas en criterios clínicos e nas necesidades asistenciais dos pacientes.

Reclamacións ao Goberno central

Ademais, como a xestión da incapacidade temporal implica a diferentes administracións e ámbitos competenciais, o Plan incorpora un anexo coas principais reivindicacións á Administración Xeral do Estado acordadas no Diálogo Social para mellorar a xestión da incapacidade temporal. Entre outras, tal e como explicou o conselleiro, reclámase “reforzar o persoal médico inspector do INSS” e poñer en marcha “un plan de choque” para reducir a pendencia dos procesos que superan os 365 días —de competencia exclusiva estatal e “que son os que máis repercusión teñen en Galicia”—, así como anticipar a súa valoración antes de alcanzar ese prazo e revisar a normativa para evitar prolongacións innecesarias. Tamén pide a creación dun sistema estatal de información integrado e interoperable, que permita compartir de maneira áxil e segura o intercambio de información entre as administracións e axentes implicados.